De Lemelerberg is een van de meest bezochte natuurgebieden van Overijssel. Het stuwwallenlandschap kent een rijke geschiedenis, bijzondere heideterreinen en uitgestrekte bossen, maar stond tegelijkertijd voor een grote ecologische opgave. Door verdroging, stikstofdepositie en de geleidelijke bebossing van de heide was de samenhang in het landschap grotendeels verdwenen.
Werkend Landschap was vanaf 2010 intensief betrokken bij de ontwikkeling van een toekomstvisie voor de Lemelerberg. Wat begon als een eerste verkenning naar de gevolgen van Natura 2000 groeide uit tot een integrale gebiedsaanpak waarin natuurherstel, cultuurhistorie, recreatie en landschap samenkomen. De oorspronkelijke vraag richtte zich op het verbinden van geïsoleerde heideterreinen. Al snel bleek dat deze benadering te beperkt was. In plaats van smalle ecologische verbindingen ontstond een fundamenteel andere ontwerpvraag: hoe zou de Lemelerberg eruitzien wanneer het historische heidelandschap weer het uitgangspunt vormt?
Door eerst het oorspronkelijke open landschap als vertrekpunt te nemen en vervolgens bewust te bepalen welke bosgebieden landschappelijk, ecologisch of cultuurhistorisch waardevol zijn, ontstond een veel logischer ruimtelijke structuur. Deze ontwerpomslag vormde de basis voor de uiteindelijke inrichting van het gebied. Daarmee werd niet alleen gewerkt aan robuuste heidehabitats, maar ook aan het herstel van karakteristieke zichtlijnen, panoramapunten en de beleefbaarheid van de stuwwal.
Midden op de Lemelerberg ligt Park 1813, een bijzonder cultuurhistorisch element dat begin twintigste eeuw werd aangelegd als ontginningsproject van de Oranjebond van Orde. Het park vormt een bijzondere laag in de geschiedenis van het landschap en kreeg binnen de gebiedsontwikkeling opnieuw betekenis. Ter gelegenheid van het 90-jarig bestaan van Landschap Overijssel ontwierp Werkend Landschap het Gedachtenisbos in het hart van het historische Sterrenbos. Hier kunnen bezoekers een boom planten ter herinnering aan een bijzonder moment of een dierbare. Een nieuw toegankelijk wandelpad verbindt het bos met de omgeving. In het pad zijn tegels opgenomen met tekeningen van leerlingen van de basisschool in Lemele, waardoor natuur, educatie en persoonlijke herinneringen op een vanzelfsprekende manier samenkomen.
De uiteindelijke uitvoering betekende een ingrijpende verandering van het landschap. Op verschillende plekken werd bos verwijderd om de historische openheid van de stuwwal terug te brengen en de heide weer met elkaar te verbinden. Destijds was dat een uitzonderlijke keuze, maar noodzakelijk om de Natura 2000-doelen voor het gebied te realiseren en de karakteristieke habitattypen duurzaam te herstellen. Het resultaat is een veel samenhangender landschap waarin heidevelden, bosranden, recreatieve routes en cultuurhistorische elementen elkaar opnieuw versterken. Vanaf de vernieuwde uitzichtpunten zijn de lange zichtlijnen over de stuwwal teruggekeerd en is de ruimtelijke kwaliteit van de Lemelerberg opnieuw beleefbaar geworden.
De Lemelerberg laat zien dat natuurherstel meer kan zijn dan ecologie alleen. Door cultuurhistorie, recreatie en landschapsontwerp vanaf het begin als één geheel te benaderen, ontstond een gebied dat niet alleen ecologisch sterker is geworden, maar ook rijker om te beleven.
De ontwikkeling van het inrichtingsplan vroeg om een intensief ontwerpproces waarin uiteenlopende belangen samenkwamen. Ecologen, hydrologen, cultuurhistorici, beheerders, recreatiespecialisten, omwonenden, grondeigenaren en Landschap Overijssel werkten gezamenlijk aan een breed gedragen plan. Werkend Landschap begeleidde zowel het ontwerp- als participatieproces en verzorgde de ruimtelijke uitwerking, visualisaties en beheerkaarten. Juist door de verschillende disciplines vanaf het begin samen te brengen ontstond een integraal ontwerp waarin natuurontwikkeling en recreatieve kwaliteit elkaar versterken.
