Midden in Enschede, vlakbij het centraal station, ligt het voormalige Polaroid-fabrieksterrein. Ooit stond hier een textielfabriek, later werden er Polaroid-camera's gerepareerd en instant-film geproduceerd. Toen de fabriek haar functie grotendeels verloor, kocht woningcorporatie Domijn het 4,5 hectare grote terrein, aanvankelijk met het idee om de gebouwen te slopen en te vervangen door nieuwbouwappartementen. Door de afnemende vraag naar woningbouw koos Domijn voor een andere weg: in plaats van te slopen, schreef de corporatie eind 2012 samen met Stichting Archiprix een prijsvraag uit voor een nieuwe toekomst van het terrein.
Werkend Landschap ontwikkelde, samen met The Cloud Collective, het winnende ontwerp: Handboek voor de Kweek. Ons team koos voor een fundamenteel andere aanpak dan andere inzendingen: niet de gebouwen, maar de buitenruimte was de sleutel tot een succesvolle transformatie. Het verharde fabrieksterrein maakte in het ontwerp plaats voor groen. Veel groen. Een groene binnenstraat doorsnijdt het gebied, maakt het toegankelijk voor bezoekers en biedt tegelijk de ondernemers die zich er vestigen een etalage naar buiten. Deze opzet zorgt voor levendigheid en onderling contact, precies de bottom-up strategie die Domijn voor ogen had. Geen investeringen vooraf in dichtgetimmerde plannen, maar ruimte voor het terrein om organisch te groeien.
Die visie legde de basis voor wat het terrein nu is: de Performance Factory, een talentenfabriek op het gebied van onderwijs, kunst, cultuur, sport en ondernemerschap, verdeeld over de gebouwen Oost, Zuid, Noord en West. Van muziekschool tot skatepark, van klimhal tot fietswerkplaats. Het is een groeiend netwerk van organisaties en ondernemers vond hier een plek, precies zoals het Handboek voor de Kweek beoogde.
Het Handboek voor de Kweek uit 2013 was geen eindbeeld, maar een raamwerk: een visie die bewust ruimte liet voor het terrein om in fases door te groeien, al naar gelang zich nieuwe gebruikers en initiatieven aandienden. Een manier van ruimtelijk gebruik, met een langetermijnvisie die flexibel genoeg is om steeds opnieuw aan te sluiten op de actualiteit.
In 2022 in opdracht van Domijn, heeft Werkend Landschap de buitenruimtes, daktuinen, binnenstraat en plint ontworpen van het nieuw gerealiseerde woon- en werkcomplex voor afgestudeerden en young professionals. Meer dan tweehonderd woningen, opgetrokken uit duurzame bouwmodules, kregen zo een plek middenin het bestaande gebied, met inpandige werk- en atelierruimtes op de begane grond om de combinatie van wonen en werken te ondersteunen.
De daktuinen vormen daarbij het kloppend hart van het wooncomplex: fijne groene verblijfsruimtes die bewoners, buurtbewoners en ondernemers samenbrengt, in lijn met de oorspronkelijke ambitie uit het Handboek voor de Kweek om van de buitenruimte de motor van het gebied te maken. De daktuinen bieden ruimte voor ontmoeting en ontspanning op hoogte, dragen bij aan de opvang van regenwater en verkoelen het gebouw en zijn omgeving op warme dagen. Ook zijn er diverse moestuinmogelijkheden om hiermee samen te koken. De gevelbeplanting verzacht de overgang tussen bebouwing en buitenruimte, brengt seizoensbeleving tot aan de deur en biedt schaduw in de warme zomers. De binnenstraat is opgedeeld uit een openbare doorgang en semi-prive portiers. In de plint komen wonen en de openbare ruimte letterlijk samen met werk- en ontmoetingsplekken die uitnodigen om de drempel over te steken.
Woningcorporatie Domijn
Jaap van der Salm
The Cloud Collective
Bright
Rinze Hartelman
Stichting Archiprix
Peter Hermens, Maarten Schenk-Verbruggen; Werkend Landschap
Stedelijk gebied in Enschede
4,5 hectare groot
Nieuwbouw plint, binnenstraat, daktuinen, gevel groen.
Polaroid terrein ontwikkeling adhv "Handboek voor de Kweek" (2013)
Ontwikkeling Bundle nieuwbouwcomplex studenten en young professionals (2022)
